ወግዓውነት ቋንቋ ዓረብ ኣብ ኤርትራ

asmarahutብሃብቶም ነጸረ-ኣብ (ወዲ ጎዐይ)

ብመጀመርታ ንኣስመራ-ኦንላይን ብልቢ ከመስግን ይፈቱ፡ ምኽንያቱ ኣነ ክጽሕፍ ዝሕልን ሰብ ኢየ። ይኹን’ምበር ብዘይካ ቋንቋ ትግሪኛ ብኸፊል ካኣ ቋንቋ ትግረ ካልእ ዝመልኮ ቋንቋ የብለይን። ኣስመራ-ኦንላይን ብዘይ ናይ ቋንቋ ገደብ ክንጽሕፍ ስለ ዘፍቀዱ ንተበግሰኦም ምስጋና ይግበኦም እናበልኩ ናብ ኣርእስተይ ክምለስ።

ቋንቋ ዓረብ ንኤርትራ ኣገዳሲ ቋንቋ ኢዩ ብምባል ክጅምሮ። ብቐንዱ ቋንቋ ሃብቲ ስለ ዝኾነ። ካልእ እቶም ንኤርትራ ኣንጻር ገማማዒ ሽርሕታት ዝበድሁ ኣቦታትና ዝተሰማምዕሉ ስለ ዝነበረ ንሕና ደቆም ብዘየገድስ ዝወሃቡ ትንተናታት ሕድሮምን ቃሎምን ክንትግብር ንግደድ ኢና። ንሎሚ ክጽሕፈሉ ዘገደደኒ ቋንቋ ዓረብ ወግዓዊ ቋንቋ ኤርትራ ክኸውን ኣለዎ የብሉን ኣይኮነን። ምኽንያቱ እዚ ሕቶ’ዚ ቅድሚ 63 ዓመታት ዝተመለሰ ሕቶ ስለ ዝኾነ። ንዓይ ክሳብ ዝርዳኣኒ ብዘይካ ዉሑዳት ንስለ ምክርኻር ዘኾምስዕዎ ከም ሕቶ ክለዓል ዘለዎ ጉዳይ ኣይኮነን። ቋንቋ ዓረብ ወግዓዊ ቋንቋ ኤርትራ ኢዩ። ልኽዕ ኢዩ ከም ሃገራዊ ቋንቋ ኣብ ኩሉ ደረጃታት ትምህርቲ ኣይተኣታተወን። ብረዲዮ፣ ተቪን ገዜጣን ማዕረ ትግሪኛ  ይፍኖ ኢዩ። ብደረጃ ትምህርቲ ስለ ዘይተሰራሓሉ ኣይዓበየን። ወየ ዳኣ ዕቱብነትን ሓቂ ምዝራብን መንገደን ካብ ስሕታ ነዊሕ ገይረን እምበር ምስ ወድዓውነት ሃገራና ብምግንዛብ እንተ ንዛረበሉስ ካልእ ኢዩ ነይሩ። ቋንቋ ዓረብ ኣብ ሃገርና ሓጺር ዘይኮነ ታሪኽ ዘለዎ ኢዩ። ይኹን’ምበር ብዘይካ ንራሻይዳ እዚ ቋንቋ ንማንም ናይ ኣደ ቋንቋ ኣይኮነን። እዚ ሓቂ ኢዩ። እቲ ኣገዳሲ ጉዳይ ቋንቋ ዓረብ ሓደ ካብ ወግዓውያን ቋንቋታት ኤርትራ ምኳኑ ኢዩ። ኽኸውን ኣለዎ የብሉን ዝብል ክትዕ ካብ ጊዜኻ ምብኻን ዝሓልፍ ኣይኮነን። ስለዚ ጊዜና ኣብዚ እንተ ዘይየጥፋእና ተመራጺ ኢዩ።

ምስ እዚ ተታሓሒዙ ዝለዓል ግን ፖሊሲ መንግስቲ ኤርትራ ብቋንቋ ምምሃር ኣብ ቀዳማይ ወይ መባእታ ደረጃ ትምህርቲ ኢዩ። ፖሊሲ መንግስቲ መባእታ ደረጃ ትምህርቲ ብቋንቋ ኣደ ኢዩ። ንስለ ምቁዋም እንተዘይ ኮይኑ እዚ ፖሊሲ’ዚ ብዝኾነ መለክዒ እንተላይ ኣህጉራዊ መለክዕታት ማለተይ ኢየ ቁኑዕ ኢዩ። እዚ ፖሊሲ ኣብ ዝወጸሉ እዋን ብቐረባ ይከታተሎ ነይረ። ንኣብነት ኣብ ደቡባዊ ቀዪሕ ባሕሪ ዝነበረ ክትዓት ብፍላይ ድማ ወለዲ ካብ ዘልዓልዎ ስክፍታታት ሓደ ደቅና ብቋንቋ ዓፋር ጥራሕ እንተ ተማሂሮም ተጠቀምቲ ኣይክኾኑን ኢዮም ዝብል ኢዩ ነይሩ። ደቡባዊ ቀዪሕ ባሕሪ ብፍላይ ድማ ተዛረብቲ ዓፋር ጠቒሰ’ምበር ዳርጋ ኣብ ኩሉ ተመሳሳሊ ሕቶ ተላዒሉ ኢዩ።  ቋንቋ ዓረብ ክማሃሩ ኣለዎም ዝበለውን ኣይነበረን ብዘይካ ኣብቶም ንገዛእ ርእስና ከም ኢሊት እንርኢ ሰባት። እንታይ ዳኣ ደቅና ብትግሪኛ ክመሃሩ ኣለዎም ዝብል ኢዩ ነይሩ። ኣብዚ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኤርትራ ንህዝቢ ንምርዳእ ዘይናዓቕ ስራሕ ሰሪሑ ኢዩ እንተ በልኩ ምግናን ኣይኮነን። ሕቶ ወለዲ ግን ቅኑዕ ኢዩ ነይሩ። ምኽንያቱ ንደቆም ክንዮ ከባቢኦም ዘሎ ናይ ስራሕ ቋንቋታት ክፈልጡን ክመሃሩን ምሕታቶምን ደቆም ብሰንኪ ቋንቋ ዘይምፍላጥ ካብ ስራሕ ከይቦዅሩ ዝብል ስለ ዝነበረ ህዝብና ክሳብ ክንደይ ምዕቡል ህዝቢ ምኳኑ ንምግንዛብ ዘጸግም ኣይኮነን። ብኣንጻሩ ዋላ ዉሑድ ይኹን እምበር እቲ ኢሊት ዝባሃል ብፍላይ ድማ ኣብ ዲያስፖራ ዝቕመጥን ንገዛእ ርእሱ ከም ተቓዋማይ ዝርኢ ግን ነዚ ብቋንቋ  ኣደ ናይ ምምሃር ፖሊሲ ይቃወሞ ኢዩ። ብሪኢቶይ ንሓደ ወዲ/ጓል 7 ዓመት ወይ ትሕቲኡ ህጻን ብኻልእ ቋንቋ ምምሃር ኣብ ልዕሊ እቲ/እታ ህጻን ከቢድ ሃስያ ምፍጻም ማለት ኢዩ። ምኽንያቱ ቋንቋ ኣይኮንካን ትምህሮም ዘለኻ።ቋንቋ መተሓላለፊ ኢዩ።

ምናልባት ኣነ ኪኢላ ስርዓተ ትምህርቲ ኣይኮንኩን። ከም ዝመስለኒ ግን ስርዓተ ትምህርቲ ብኺኢላታት ክንደፍ እንከሎ ሓደ ህጻን ወይ ኣብ ናይ ትምህርቲ ዕድመ ዘሎ መንእሰይ ኣብ ዕድሚኡ/ኣ ክፈልጦም/ክትፈልጦም ብዝብግባእ መንገዲ ኢዩ ዝንደፍ። ኣብዚ ክንርድኦ ዝግባኣና ትግሪኛ ይኹን ዓረብ ከም ቋንቋ ብዝተሓተ ደረጃ ከነላልዮም የብልናን ማለት ኣይኮነን። ነቲ ዝተዳለወ ስርዓተ ትምህርቲ ብዘይፈልጥዎ ትግሪኛ ወይ ዓረብ ቋንቋታት ክወሃብ ኣሎዎ ምባል ግን ድንቁርና ኢዩ። እዚ ካብ ኮነ ንምንታይ ኢዮም ገለ ኢሊት ሃገርና ነዚ ፖሊሲ’ዚ ዝቃወምዎ? ቋንቋታት ትግሪኛን ዓረብን ወግዓዊ ቋንቋታት ኤርትራ ኢዮም ካብ በልና ንምንታይ ዕላማ ኢዩ ቋንቋታት ሃይማኖታዊ ትርጉማት ክዋሃቦም ዝፍተን? ነቲ ምኽንያታት ገዲፍና ቋንቋ ዓረብ ኣብ ሃገርና ምስቲ ታሪኻውነቱ ከምቲ ንጽበዮ ብሰፊሕ ህዝብና ኣይዝረበሉን ኢዩ ምባል ይከኣል ኢዩ። ኮይኑ ግን ምስ ድኽነት ሃገርና ብምዝማድ ሎሚ ቋንቋ ዓረብ ኣብ ኩለን ቤት ትምህርትታት ከም ካሪኩሉም ክተኣታቶ ኣለዎ እንተዝባሃል ብርግጽ ኤርትራ ዓቕሚ ኣለዋ’ዲዩ? ንኣብ ኮለጃት ዝምህሩ ወጻእተኛታ ንምኽፋል ዝወጽእ ገዚፍ ወጻኢታት ከም ኣብነት ወሲድና ንካብ መባእታ ክሳብ ካላኣይ ደረጃ ዝምህሩ መማህራን ዓረብ ንምቑጻር ክንደይ ዝኣክል ወጻኢ ከም ዝሓትት ምግንዛብ ኣይምተገበአን’ዶ? ምኽንያቱ ቋንቋ ዓረብ ክምህር ዝኽእል ዓቕሚ ሰብ ኣለና ድዩ? እንተ ዘየብልና ከምቶም ናይ ኮለጃት ካብ ደገ ክመጹ ኣለዎም ማለት ኢዩ። ኤርትራ ነዚ ዝኸውን ዓቕሚ ኣለዋ ድዩ። እቶም ኣብ ኮለጃት ዝምህሩ ወጻእተኛታት እታ ሃገር ተለቒሓ ከም ትኸፍሎም ሰነዳት ይምስክሩ ኢዮም። እተን ብቋንቋ ዓረብ ዝምህራ ቤት ትምህርትታት ከም ጃሊያ ንኣብነት ክሎም መምህራን ኮይኖም እንተ ዝቑጸሩ ክንዳይ ኢዮም ክሽፍኑ ዝኽእሉ። ግብራዊ እውን ኣይኮነን ምኽንያቱ ኩሉ ናብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ዝኸይድ መምህር ንምኳን ኣይኮነን ዝመሃር።

ስለዚ ቋንቋ ዓረብ ንሓደ ቀሪቡ ንኻልእ ዝርሕቕ ዘይኮነስ ከም ሃገራዊ ወግዓዊ ቋንቋ ንኽዓቢ ኣወንታዊ ኣበርክቶ ክህልወና ይግባእ። ብድሕሪ መጋረጃ ንቋንቋ ዓረብ ከም መዋግኢ ክንጥቀመሉ ግን ዓገብ ኢዩ። ገለ ገለ ሰባት ኣተሓሳሰባካ ንምምዛን ቋንቋ ዓረብ ትቕበሎ ዲኻ ክሳብ ምባል ይኸዱ ኢዮም። ብጣዕሚ ዘባሳጩ ሕቶ ኢዩ። ምኽንያቱ ቋንቋ ዓረብ ንኽዓቢ እንታይ እንተ ተገብረ ይሓሽ ኢልካ ምሕታት ግቡእ ኢዩ። ኣብ ዋጋ-ዕዳጋ ዝኣቱ ግን ኣይኮነን።

እንተ ዘይተጋግየ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ዝወደቦም ንምትእትታው ካሪኩሉም ቋንቋ ዓረብ ሰሚናራት ክካየዱ ከም ዝጸንሑ ብቲቪ ይኹን ብመርበብ ሓበሬታ ተኸታቲለ ኣለኹ። እዚ ክተባባዕን መጽናዕታዊ ወረቓቕቲ እዞም ሰሚናራት ኣብ መርበብ ሓበሬታ ክዝርግሑን መበገሲ ንዝዓበየ ምርምራዊ ስራሓት ኮይኖም ክወጹን ተደላይነት ኣለዎም። በቲ ኮይኑ በዚ ግን መንግስቲ ብፍላይ ድማ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኤርትራ ጉዳይ ቋንቋ ኣገዳስነቱ ሪኢዩ ብደራጃ ሃገራውያን ቋንቋታት ሓደ ኮለጅ እንተ ዘቕዉም እሞ ብብዝሒ መምሃራን ቋንቋታት ንምስልጣን እንተ ዝስራሓሉ ተመራጺ ምኾነ።

ንቋንቋታት ትግሪኛን ዓረብን ከም መፈላለዪ ተወሲዱ ናይ ኣስላማይን ክርስታናይን ቋንቋታት ተገይሩ ክግለጽን ናይ ተቓዋማይን ሕላገት ኮይኑ ከገልግልን ግን ግዚኡ ዝሓለፎ ፖለቲካ ስለ ዝኾነ ተደላይነት የብሉን ሳዓቢውን ዘለዎ ኣይመስለንን።

የቐንየለይ!